Systemy siatek: generator siatki layoutu dla druku i ekranu

Słownik pojęć: siatki, skład i łam

System siatek

Zestaw reguł układu strony: marginesy, kolumny, moduły i siatka bazowa, które razem porządkują położenie tekstu i obrazów w całej publikacji lub serwisie.

Skład

Układanie tekstu i grafiki na stronie według ustalonych parametrów: formatu, marginesów, łamów, stopnia pisma i interlinii. Dawniej składanie czcionek, dziś praca w programie DTP albo w CSS.

Pole składu

Obszar strony wewnątrz marginesów, w którym umieszcza się tekst i obrazy. W typografii książkowej nazywany też kolumną (w znaczeniu obszaru) lub lustrem strony.

Łam

Pionowy pas tekstu o ustalonej szerokości (miarze); strona może mieć jeden lub więcej łamów. W projektowaniu stron WWW odpowiada mu kolumna treści.

Kolumna siatki

Jednostka podziału szerokości pola składu. Łam tekstu może zajmować jedną lub kilka kolumn siatki, np. 3 z 12.

Odstęp międzyłamowy (gutter)

Pusty pas między kolumnami lub łamami. Często ustawia się go na wartość interlinii albo jej wielokrotność, żeby siatka pozioma zgadzała się z pionową, ale ostatecznie dobiera się go do szerokości łamu i stopnia pisma.

Marginesy

Obszary między krawędzią strony a polem składu: górny (główkowy), dolny (stopkowy), wewnętrzny (grzbietowy) i zewnętrzny (boczny). W rozkładówce marginesy wewnętrzne stykają się w grzbiecie.

Kanon marginesów

Historyczna konstrukcja wyznaczająca proporcje marginesów, np. Van de Graafa (1/9 i 2/9 strony) czy Tschicholda (2:3:4:6). Preset to współczesna, umowna proporcja, nie kanon.

Moduł (pole)

Prostokąt powstały z przecięcia kolumny i wiersza siatki; jednostka, do której przypina się bloki tekstu i obrazy. Układ 8-, 20- czy 32-polowy to układ o takiej liczbie modułów w polu składu.

Siatka bazowa

Zestaw poziomych linii w odstępie równym interlinii tekstu podstawowego. Linie bazowe wierszy we wszystkich kolumnach i na sąsiednich stronach leżą na tych samych liniach.

Linia bazowa

Niewidoczna linia, na której stoją litery bez wydłużeń dolnych (a, m, x). Interlinia to odległość między kolejnymi liniami bazowymi.

Interlinia

Odległość między liniami bazowymi kolejnych wierszy, w punktach lub pikselach. Zapis 10/12 pt oznacza stopień 10 pt i interlinię 12 pt.

Stopień pisma

Nominalna wielkość pisma w punktach (1 pt = 0,353 mm) lub pikselach. Wysokość liter jest mniejsza i zależy od kroju: w większości krojów tekstowych wersaliki zajmują około 0,66–0,73 stopnia.

Miara wiersza

Szerokość łamu wyrażona liczbą znaków w wierszu. Dla tekstu ciągłego najczęściej zaleca się 45–75 znaków; krótsze wiersze rwą czytanie, dłuższe męczą oko, choć granice zależą od kroju, stopnia i rodzaju tekstu.

Hierarchia typograficzna

Uporządkowany zestaw ról tekstu (podpis, tekst, lead, nagłówki) różniących się stopniem, interlinią i ciężarem, zbudowany na wspólnej skali.

Skala typograficzna

Ciąg stopni pisma wynikających z jednej proporcji, np. 1,25: każdy kolejny stopień to poprzedni pomnożony przez proporcję.

Rozkładówka

Para sąsiadujących stron otwartej publikacji. Marginesy są w niej lustrzane: wewnętrzny przy grzbiecie, zewnętrzny przy krawędzi.

Rytm pionowy

Regularność odstępów w pionie wynikająca z siatki bazowej: wysokości bloków i odstępy między nimi są wielokrotnością interlinii.

Spad

Obszar grafiki wystający poza linię cięcia (zwykle 3 mm), który zabezpiecza przed białymi paskami po przycięciu. Nie należy do pola składu.

DTP

Desktop publishing: komputerowe przygotowanie publikacji do druku. Narzędzie nie eksportuje plików dla programów DTP; generuje tekstowe zestawienie (marginesy, łamy, siatka bazowa), które przepisuje się ręcznie w ustawieniach dokumentu.