Większość reklamacji w druku nie bierze się z maszyny, tylko z pliku, który do niej trafił.
Poniżej praktyczny przewodnik po przygotowaniu materiałów do druku: co ustawić, jakie wartości przyjąć i dlaczego akurat takie. Zasady są uporządkowane od decyzji podejmowanych na początku projektu po ostatnie sprawdzenie przed wysyłką.
Format pliku
Standardem wymiany materiałów jest PDF, bo niesie w jednym pliku grafikę, teksty, czcionki i ustawienia koloru, a przy tym wygląda tak samo u projektanta i w drukarni. Formaty TIFF i EPS wciąż bywają używane, ale w konkretnych zastosowaniach: pierwszy dla obrazów rastrowych, drugi w starszych procesach produkcyjnych.
Sam PDF występuje w odmianach przystosowanych do druku, oznaczanych jako PDF/X. Dwie spotyka się najczęściej:
- PDF/X-1a wymaga koloru w przestrzeni drukarskiej i spłaszczonych przezroczystości. Bezpieczny wybór, gdy nie wiadomo, jakim oprogramowaniem dysponuje drukarnia.
- PDF/X-4 dopuszcza żywe przezroczystości i warstwy oraz niesie profile koloru. Wygodniejszy w nowoczesnym procesie, ale wymaga, by druga strona też go obsługiwała.
Jeśli drukarnia podaje w specyfikacji konkretny wariant, ma on pierwszeństwo przed każdą regułą ogólną.
Kolor
Materiały do druku offsetowego i cyfrowego przygotowuje się w przestrzeni drukarskiej, czyli w czterech farbach. Przestrzeń ekranowa opisuje światło, nie farbę, więc pozostawienie jej w pliku oznacza, że o zamianie zdecyduje maszyna, a nie projektant.
Trzy rzeczy warto ustawić świadomie:
- Suma kryć farb, czyli ile atramentu ląduje w jednym miejscu. Na papierze powlekanym przyjmuje się zwykle do 300 procent, na niepowlekanym i gazetowym mniej, bo podłoże dłużej schnie i mocniej chłonie.
- Czerń tekstu: sam czarny, bez domieszki pozostałych farb. Tekst rozbarwiony na cztery farby rozjeżdża się przy najmniejszym niedopasowaniu maszyny i traci ostrość.
- Czerń dużych płaszczyzn: czarny wzmocniony pozostałymi farbami, inaczej tło wychodzi szare. Typowe proporcje mieszczą się w granicach sumy kryć podanej wyżej.
Zanim wyślesz plik, warto zobaczyć, jak zachowają się barwy krytyczne. Pokaże to symulacja CMYK: które kolory z ekranu wykraczają poza możliwości farb i czym zostaną zastąpione.
Spad
Spad to grafika wyprowadzona poza linię cięcia. Chroni przed białym paskiem na krawędzi, gdy nóż trafi minimalnie obok zamierzonego miejsca.
Wbrew powszechnemu przekonaniu żadna norma nie nakazuje konkretnej wartości. Standard PDF/X definiuje ramki dokumentu, w tym obszar spadu, ale nie ich wielkość. O liczbie decyduje technologia i to, jak precyzyjnie tnie dana drukarnia. Typowo:
| Rodzaj pracy | Spad |
|---|---|
| Etykiety, naklejki, drobne użytki | około 2 mm |
| Wizytówki, ulotki, formaty do A4 | 3 mm |
| Plakaty i formaty od A3 wzwyż | 5 mm |
| Oprawa klejona, wielki format | więcej, według specyfikacji |
Wartości z tabeli są punktem wyjścia, nie regułą. Część drukarni internetowych obniża wymóg nawet do półtora milimetra, bo panuje nad cięciem dokładniej. Zawsze wygrywa specyfikacja tej drukarni, która będzie wykonywać zlecenie.
Spad, tolerancja i dlaczego wizytówki wybaczają najmniej
Tu kryje się nieporozumienie, które kosztuje więcej niż źle ustawiony spad. Spad i tolerancja cięcia to dwie różne rzeczy. Spad jest zapasem grafiki, tolerancja rzeczywistym rozrzutem, z jakim nóż trafia w linię. Spad musi być nie mniejszy od tolerancji, ale bywa od niej większy, bo drukarnia trzyma margines bezpieczeństwa.
Dla wyglądu gotowej pracy decydująca jest tolerancja, nie spad. Ona przesądza, o ile gotowy egzemplarz będzie przesunięty względem projektu. Weźmy wizytówkę 90 na 50 milimetrów z ramką biegnącą 5 mm od krawędzi:
| Tolerancja cięcia | Ramka z jednej strony | Z drugiej | Stosunek |
|---|---|---|---|
| ±1,5 mm | 3,5 mm | 6,5 mm | 1 : 1,9 |
| ±3 mm | 2 mm | 8 mm | 1 : 4 |
Ta sama ramka bywa czterokrotnie szersza z jednej strony niż z drugiej. Oko wychwytuje złamaną symetrię natychmiast, choć rzadko potrafi wskazać przyczynę. Na wizytówce przesunięcie o trzy milimetry to ponad trzy procent szerokości, a przy centralnie ustawionym znaku wystarczy, żeby całość wyglądała na niedbałą.
Stąd trzy zasady projektowe, które ratują małe formaty:
- Unikaj ramek i obwódek biegnących równolegle do krawędzi. Nic tak nie obnaża rozrzutu cięcia.
- Buduj symetrię wewnętrzną, nie od krawędzi. Element wyśrodkowany względem innych elementów zniesie przesunięcie, wyśrodkowany względem brzegu papieru je pokaże.
- Gdy centrowanie jest krytyczne, pytaj o tolerancję, nie o spad. To dwie różne liczby i tylko pierwsza mówi, jak wyjdzie gotowy egzemplarz.
Strefa bezpieczna
Odwrotnością spadu jest strefa bezpieczna, czyli obszar do wewnątrz od linii cięcia, w którym nie umieszcza się niczego ważnego. Przyjmuje się około 5 mm i przy typowej tolerancji jest to minimum, a nie nadmiar.
Spady, linie cięcia i strefę bezpieczną dla konkretnego formatu wyliczysz w kalkulatorze spadów i marginesów, razem z gotowymi wymiarami netto i brutto do wpisania w programie graficznym.
Rozdzielczość obrazów
Reguła trzystu punktów na cal dotyczy materiałów oglądanych z bliska: ulotek, katalogów, wizytówek. Przy większych formatach jest zbędna, bo o czytelności decyduje odległość patrzenia, a nie sama liczba punktów.
- Druk z bliska, do formatu A3: około 300 punktów na cal w skali docelowej.
- Plakaty i tablice oglądane z kilku metrów: 100 do 150 punktów spokojnie wystarcza.
- Wielki format czytany z kilkunastu metrów: nawet kilkadziesiąt punktów daje poprawny efekt.
Liczbę pikseli potrzebną dla konkretnego wymiaru policzysz w kalkulatorze DPI. Pamiętaj przy tym, że powiększenie małego pliku niczego nie naprawia, bo brakujących informacji nie da się dopisać.
Czcionki i drobne elementy
- Zamień pismo na krzywe albo osadź je w pliku. Bez tego drukarnia bez tego samego kroju podstawi inny i układ się rozjedzie.
- Nie schodź poniżej sześciu punktów w tekście pozytywowym, a przy jasnym piśmie na ciemnym tle zostaw więcej, bo farba rozlewa się w kontrę i zamyka prześwity.
- Cienkie linie poniżej ćwierci punktu potrafią zniknąć albo wyjść nierówno, zwłaszcza gdy są zbudowane z kilku farb.
- Drobny tekst i włoskowate elementy buduj z jednej farby. Każda dodatkowa zwiększa ryzyko rozjazdu na krawędzi.
Nadruk i przezroczystości
Nadruk decyduje, czy element leży na tle, czy wybiera je pod sobą. Czarny tekst zwykle nadrukowuje się na tło, dzięki czemu drobne niedopasowanie maszyny nie zostawia białych obwódek wokół liter. Odwrotnie jest z bielą: ustawiona w nadruku po prostu znika, bo w druku nie istnieje biała farba, jest tylko niezadrukowany papier.
Przezroczystości, cienie i tryby mieszania wyglądają na ekranie inaczej niż po spłaszczeniu do postaci drukarskiej. Jeśli zapisujesz plik w wariancie wymagającym spłaszczenia, zrób to świadomie i obejrzyj wynik, zamiast zostawiać decyzję automatowi.
Kolory dodatkowe
Barwy firmowe dobierane z wzornika nie zawsze mają odpowiednik w czterech farbach. Jeśli kolor jest krytyczny, rozważ druk z kolorem dodatkowym, a jeśli ma zostać rozbarwiony, sprawdź wcześniej, jak daleko odejdzie od wzorca. Pozostawienie w pliku niewykorzystanych kolorów dodatkowych to z kolei częsta przyczyna dopłat, bo dla drukarni oznacza dodatkową formę.
Kontrola przed wysyłką
Ostatni krok bywa pomijany, a wyłapuje większość błędów. Lista minimum:
- wymiary netto i brutto zgodne z zamówieniem,
- spad na wszystkich krawędziach, elementy istotne w strefie bezpiecznej,
- tryb koloru i suma kryć farb,
- czcionki osadzone albo zamienione na krzywe,
- rozdzielczość obrazów w skali docelowej,
- liczba i kolejność stron, w wydawnictwach także strony puste,
- brak zbędnych kolorów dodatkowych i niewykorzystanych warstw.
Całość sprawdzisz automatycznie w narzędziu do kontroli plików PDF, które przechodzi przez kilkadziesiąt reguł i wskazuje, co wymaga poprawy, zanim plik trafi do produkcji.
Podsumowanie
Przygotowanie pliku sprowadza się do jednego pytania: czy wszystko, co ważne, przetrwa nieuchronną niedokładność produkcji. Spad chroni przed białym paskiem, strefa bezpieczna przed obcięciem treści, właściwa czerń przed szarym tłem, a kontrola przed niespodzianką na palecie z gotowym nakładem.
Wartości podane wyżej są punktem wyjścia. Specyfikacja drukarni, która wykona zlecenie, jest zawsze ważniejsza, bo to ona zna swoje maszyny i ich tolerancje.
Przygotowujesz materiały i wolisz mieć pewność? Zajrzyj do naszej oferty druku. Sprawdzimy pliki przed produkcją i podpowiemy, co poprawić, zanim ruszy maszyna.
