Monitor świeci, papier odbija. Z tej jednej różnicy fizycznej bierze się wszystko, co dzieje się z kolorami między projektem a wydrukiem.
RGB i CMYK to nie dwa zapisy tego samego, tylko dwa różne sposoby powstawania barwy. Poniżej wyjaśniamy, dlaczego niektóre kolory z ekranu są w druku nieosiągalne, jak duża bywa ta różnica i co zrobić, żeby wydruk nie zaskoczył.
RGB: kolor ze światła
Model RGB opiera się na trzech barwach światła: czerwonej, zielonej i niebieskiej. Ekran emituje je w różnych proporcjach, a oko odbiera sumę. To mieszanie addytywne, w którym dokładanie składowych rozjaśnia obraz: wszystkie trzy na maksimum dają biel, brak wszystkich daje czerń.
Dlatego ekran potrafi pokazać barwy o czystości nieosiągalnej dla farby. Głęboki błękit, jaskrawa zieleń czy neonowy pomarańcz to kolory istniejące jako światło, a nie jako pigment.
CMYK: kolor z farby
W druku barwa powstaje odwrotnie. Papier odbija światło, a farba pochłania jego część: błękitna zabiera czerwień, purpurowa zieleń, żółta niebieski. To mieszanie subtraktywne, w którym każda kolejna farba przyciemnia wynik.
Czwarty składnik, czerń, dokłada się nie bez powodu. Trzy farby kolorowe w komplecie dają brudny brąz zamiast czystej czerni, a przy okazji nakładają na papier tyle wilgoci, że ten faluje i dłużej schnie.
Stąd praktyczna zasada: czerń tekstu drukuje się samym czarnym, a duże czarne płaszczyzny czernią kompozytową, czyli czarnym wzmocnionym pozostałymi farbami. Suma kryć wszystkich czterech nie powinna przy tym przekraczać około 300% na papierze powlekanym.
Gamut, czyli co się w ogóle mieści
Zbiór barw możliwych do uzyskania w danym systemie nazywa się gamutem. Gamut ekranu i gamut druku zachodzą na siebie w dużej części, ale nie pokrywają się: każdy ma obszary niedostępne dla drugiego.
Najwięcej traci się na barwach nasyconych. Praktyka pokazuje, że rozjeżdżają się przede wszystkim intensywne błękity, czyste zielenie i fluorescencyjne pomarańcze. Barwy stonowane, cielistość, szarości i większość kolorów naturalnych przechodzą do druku niemal bez zmian.
Dobra wiadomość jest taka, że w typowej fotografii poza gamutem druku znajduje się tylko niewielka część pikseli. Dlatego przeciętne zdjęcie po konwersji wygląda podobnie, a alarm podnoszą dopiero grafiki z płaskimi, mocno nasyconymi polami.
O ile właściwie różni się kolor
Różnicę barw mierzy się wskaźnikiem oznaczanym jako delta E. Nie jest to procent ani odległość na kole barw, tylko miara zbudowana tak, by odpowiadać wrażeniu wzrokowemu.
| Delta E | Co widzi oko |
|---|---|
| poniżej 1 | różnica niedostrzegalna |
| 1–2 | dostrzegalna przez wprawne oko przy bezpośrednim porównaniu |
| 2–4 | widoczna dla każdego, gdy próbki leżą obok siebie |
| powyżej 5 | wyraźnie inny kolor |
Przy druku dobrze przygotowanego materiału na skalibrowanej maszynie mieścimy się zwykle w granicach niedostrzegalnych dla oka. Problem pojawia się tam, gdzie barwa leży daleko poza gamutem i musi zostać zastąpiona najbliższą osiągalną.
Jak działa konwersja
Zamiana RGB na CMYK to nie przeliczenie wzorem, tylko odwzorowanie jednego zbioru barw na drugi, opisane profilem koloru. Profil zawiera zmierzone zachowanie konkretnej kombinacji farb i podłoża, dlatego ten sam plik przygotowany na papier powlekany i na niepowlekany daje inny wynik.
Sposób traktowania barw spoza gamutu wybiera się świadomie:
- Perceptualny ściska całą przestrzeń barw, zachowując wzajemne relacje. Kolory tracą trochę nasycenia, ale przejścia zostają płynne. Dobry do fotografii.
- Kolorymetryczny względny zostawia barwy mieszczące się w gamucie bez zmian, a te spoza niego przesuwa do najbliższej osiągalnej. Lepszy tam, gdzie liczy się wierność konkretnych kolorów, na przykład barw firmowych.
Konwersję wykonuje się raz, na końcu pracy. Wielokrotne przechodzenie tam i z powrotem odbiera nasycenie za każdym razem, bo każda zamiana zaokrągla wartości, których już nie da się odzyskać.
Dlaczego to samo zdjęcie wygląda inaczej na dwóch monitorach
Zanim uznamy, że winny jest druk, warto sprawdzić punkt odniesienia. Nieskalibrowany monitor pokazuje kolory po swojemu, a fabryczne ustawienia bywają przesadzone: podbite nasycenie i jasność wyglądają atrakcyjnie w sklepie, lecz kłamią przy pracy z barwą.
Do oceny materiałów drukowanych przyjmuje się jasność około 120 kandeli na metr kwadratowy i neutralną biel ekranu, a wydruk ogląda się w świetle o znanej temperaturze barwowej. Ta sama odbitka pod żarówką i pod świetlówką to dwa różne kolory, i nie jest to wina drukarni.
Najczęstsze niespodzianki
- Neonowa zieleń albo błękit z ekranu, które w druku wychodzą przygaszone. Barwa po prostu leży poza gamutem farb.
- Czarne tło w kolorze ciemnoszarym, bo zamiast czerni kompozytowej użyto samego czarnego na dużej powierzchni.
- Rozmyty, przesiąknięty wydruk przy zbyt wysokiej sumie kryć, gdy wszystkie farby nałożono blisko maksimum.
- Dwa różne odcienie tego samego logo na ulotce i na banerze, bo materiały drukowano różnymi technikami na różnych podłożach.
- Kolor firmowy, który nie trafia w wzorzec, mimo poprawnego pliku. Część barw z palet dobieranych na papierze nie ma odpowiednika w czterech farbach drukarskich.
Sprawdź, zanim wyślesz do druku
Najprościej zobaczyć różnicę samemu. W naszej symulacji CMYK wgrywasz grafikę i widzisz, jak zachowa się po przejściu na farby drukarskie: które obszary wykraczają poza gamut, jak duża jest różnica barwy i co się stanie, gdy zmieni się podłoże.
Warto też sprawdzić sam plik: tryb koloru, spady, osadzone czcionki i rozdzielczość zdjęć. Robi to narzędzie do kontroli plików PDF, przechodząc przez kilkadziesiąt reguł.
Podsumowanie
RGB to kolor ze światła, CMYK z farby. Pierwszy dodaje i rozjaśnia, drugi odejmuje i przyciemnia. Nie są konkurencją, tylko narzędziami do dwóch różnych zadań: ekran i druk.
Praktyka sprowadza się do trzech rzeczy: pracuj w przestrzeni odpowiedniej dla medium, konwertuj raz i na końcu, a barwy krytyczne sprawdzaj zawczasu, zamiast liczyć, że wyjdą.
Masz projekt, w którym kolor musi się zgadzać? Zajrzyj do naszej oferty druku. Doradzimy dobór podłoża i techniki, a przy barwach firmowych sprawdzimy, co jest osiągalne, zanim ruszy produkcja.
